به گزارش پایگاه خبری تحلیلی هوژان، اختلاف شدید قیمت گوشت در ایران با بازارهای جهانی دیگر یک نوسان مقطعی محسوب نمیشود و به یک بحران معیشتی تمامعیار رسیده است. زمانی که قیمت هر کیلوگرم گوشت در تهران تا حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان بالا میرود این در حالی است که میانگین جهانی آن نزدیک به نصف این رقم برآورد میشود و همین فاصله فشار مستقیمی بر سفره خانوار ایرانی وارد میکند.
بررسی قیمتها نشان میدهد گوشت گوسفندی و گوساله در بازارهای جهانی با نرخ ۵ تا ۷ دلار معامله میشود که با احتساب نرخ ارز معادل حدود ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان است. این رقم در بازار داخلی تا نزدیک دو برابر افزایش یافته و مصرفکننده ایرانی برای خرید یک کیلو گوشت هزینهای پرداخت میکند که در بسیاری از کشورها امکان خرید دو کیلو گوشت با کیفیت مناسب را فراهم میکند. این وضعیت بیانگر افت محسوس قدرت خرید در کنار ضعف ساختاری زنجیره تأمین است.
نهادههای وارداتی و حذف حمایتهای مؤثر
بخش عمده هزینه تولید گوشت به خوراک دام بازمیگردد و نهادههایی مانند ذرت سویا و جو سهمی بیش از ۷۰ درصد در قیمت تمامشده دارند. از آنجا که قسمت قابل توجهی از این نهادهها وارداتی است نوسانات ارزی و حذف یارانههای تولید باعث شده هزینه دامدار داخلی از میانگینهای جهانی فراتر برود.
در همین مسیر یارانه از ابتدای زنجیره تولید کنار گذاشته شد اما در انتهای زنجیره یعنی محل مصرف سازوکار مؤثری برای جبران کاهش قدرت خرید شکل نگرفت و فشار مستقیم به خانوار منتقل شد.
گوشت از دامداری تا قصابی مسیر طولانی و پرواسطهای را طی میکند و هر حلقه از این زنجیره سهم سود خود را اضافه میکند. در این فرآیند نه دامدار منتفع میشود و نه مصرفکننده بلکه سود اصلی در لایههای پنهان توزیع جذب میشود. این در حالی است که در بسیاری از کشورها زنجیره تأمین کوتاه و شفاف طراحی شده و فاصله مزرعه تا مصرفکننده حداقلی است.
افزایش نرخ ارز انگیزه قاچاق دام به کشورهای همسایه را تقویت کرده و کاهش عرضه داخلی به جهش قیمتها دامن زده است. در چنین شرایطی خانواده ایرانی برای خرید گوشت در داخل کشور ناچار است با نرخهای دلاری بازارهایی مانند سلیمانیه و دبی رقابت کند وضعیتی که فشار معیشتی را دوچندان کرده است.
رانت ۶۰۰ هزار تومانی و صفهای بیپایان
فاصله قیمت میان گوشت عرضهشده در میادین میوه و ترهبار با نرخ حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و بازار آزاد با قیمت نزدیک به یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان گویای شکاف ۶۰۰ هزار تومانی است. این اختلاف به ایجاد صفهای طولانی اختلال در توزیع و شکلگیری رانت منجر شده و در بسیاری موارد گوشت یارانهای به مصرفکننده واقعی نمیرسد.
برخی فعالان اقتصادی امیدوار بودند یکسانسازی نرخ ارز بتواند ثبات نسبی در بازار ایجاد کند اما جهش قیمتها نشان داد این سیاست بدون اصلاح زنجیره تأمین کارایی لازم را نداشته و گوشت عملاً از سبد خرید بخش بزرگی از طبقه متوسط حذف شده است.
گرانتر بودن گوشت در ایران نسبت به میانگین جهانی نشانه پرداخت هزینهای پنهان از سوی مردم است هزینهای که ریشه در ناکارآمدی تأمین نهاده ضعف کنترل مرزها و حضور دلالان دارد. تا زمانی که زنجیره توزیع اصلاح نشود و انگیزه قاچاق کاهش نیابد سفره ایرانی همچنان گرانترین گوشت منطقه را با کمترین درآمد دلاری تجربه خواهد کرد.
- نویسنده : مینوفر چراغی
