به گزارش پایگاه خبری تحلیلی هوژان، معافیت سربازی برای پدرانی که سه فرزند دارند (با شرط حداقل ۴۰ سال سن) و چهار فرزند و بیشتر (بدون شرط سنی) تا پایان سال ۱۴۰۴ اعتبار دارد و پس از آن متوقف خواهد شد. کارشناسان معتقدند این تصمیم، علاوه بر اینکه تاثیر محسوسی بر افزایش جمعیت نداشته، شکاف و بیثباتی قوانین جمعیتی را برجسته میکند.
مشوقی که پس از عمل مجازات میکند
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با هدف تشویق به فرزندآوری تصویب شد. توقف ناگهانی این معافیت، مشمولانی را که بر اساس وعده قانونی فرزندآوری کردهاند، در موقعیت نامطلوب قرار میدهد. بررسیها نشان میدهد مشمولانی که فرزند سوم خود را در سال ۱۴۰۵ به دنیا میآورند، دیگر امکان بهرهمندی از معافیت ندارند. به گفته کارشناسان، این تصمیم پیام واضحی به خانوادهها میدهد: تشویق به فرزندآوری با تنبیه و محرومیت همراه است و اعتماد به قوانین تشویقی کاهش مییابد.
بیثباتی و ناپایداری تصمیمها
سیاستهای جمعیتی نیازمند افق بلندمدت هستند. قانونی که رفتار جمعیتی را هدف میگیرد، باید حداقل ۱۰ تا ۲۰ سال قابلیت اجرا داشته باشد. اما معافیت سهفرزندی کمتر از دو سال فرصت اجرا داشته و این بیثباتی سبب میشود خانوادهها برای افزایش جمعیت ریسک نکنند و به قوانین جدید بیاعتماد شوند.
پاداش به غایب، محرومیت برای قانونمدار
تحلیل قوانین موجود نشان میدهد بسیاری از تسهیلات نظام وظیفه مشروط به «نداشتن غیبت» است. اما در معافیت سهفرزندی، تفاوتی میان مشمولان غایب و غیرغایب وجود نداشت. توقف این قانون سبب میشود:
-
مشمولان قانونمدار که سه فرزند دارند اما غیبت ندارند، محروم شوند.
-
مشمولان غایب با چهار فرزند تا پایان ۱۴۰۴ فرصت استفاده داشته باشند.
کارشناسان این وضعیت را نمونهای از تبعیض و نابرابری در اجرای قوانین میدانند.
شرطهایی که مانع میشوند
یکی از شروط دریافت معافیت، گذراندن دوره مقدماتی و تکمیلی بسیج (۴۵ روزه) است که به صورت سراسری و سالی دو بار برگزار میشود. این زمانبندی باعث میشود بسیاری از مشمولان به دلیل عدم حضور در دورهها، فرصت قانونی برای استفاده از معافیت را از دست بدهند. این شکاف میان «مهلت قانونی» و «زمانبندی اجرایی» قربانیانش کسانی هستند که هم شرایط سنی و هم تعداد فرزند را دارند، اما فرآیندهای اداری مانع بهرهمندی آنها میشود.
توقف معافیت؛ حل مشکل غایبان یا افزایش جمعیت؟
کارشناسان جمعیت میگویند، هدف اصلی این قانون تشویق به فرزندآوری بود، اما شواهد نشان میدهد بیشتر به حل مشکل مشمولان غایب بالای ۴۰ سال پرداخته است و تعداد واقعی افرادی که میتوانستند از این معافیت بهره ببرند، محدود بوده است. توقف این معافیت در عمل، بیش از آنکه مشوق جمعیتی باشد، فرصتی برای تسویه پرونده غایبان ایجاد کرده است.
نیاز واقعی
تحلیلگران معتقدند آنچه برای افزایش نرخ باروری در ایران موثر است، محدود به معافیتهای سنی برای پدران میانسال نیست. نیاز اصلی عبارت است از:
-
ثبات و تداوم قوانین تشویقی جمعیت
-
هدفگیری گروه سنی ۲۰ تا ۳۵ سال، پنجره طلایی جمعیت
-
ارائه مشوقهای اقتصادی واقعی، از جمله تسهیل مسکن، اشتغال، کاهش هزینههای کودکان و امنیت زندگی
کارشناسان میگویند تا این اصلاحات صورت نگیرد، هر قانون جمعیتی دیگر نیز با سرنوشتی مشابه «تصویب، تبلیغ، توقف و فراموشی» روبهرو خواهد شد.
