به گزارش پایگاه خبری تحلیلی هوژان، در روزهایی که کشور زیر سایه حملات نظامی قرار داشت، بیش از ۳۱ هزار نوزاد در ایران متولد شدند؛ آماری که در نگاه نخست شاید این تصور را ایجاد کند که جنگ تغییری در روند فرزندآوری ایجاد نکرده است. اما این برداشت، اشکالی اساسی دارد؛ نوزادانی که در روزهای جنگ به دنیا آمدند، حاصل تصمیم خانوادهها در ماههای پیش از آغاز درگیری بودند، همین نکته موجب شده است که برخی تحلیلهای منتشرشده درباره اثر جنگ بر جمعیت از همان نقطه آغاز، دچار خطای زمانی شوند.
اثر جنگ را باید ۹ ماه بعد جستوجو کرد
در جمعیتشناسی، هر تغییری در رفتار باروری با فاصله زمانی خود را نشان میدهد. اگر جنگ، نااطمینانی اقتصادی یا فشارهای روانی بر تصمیم زوجها برای فرزندآوری اثر گذاشته باشد، نتیجه آن در آمار تولدهای زمستان همان سال یا ماههای بعد دیده میشود به همین دلیل، استناد به آمار ولادتهای ثبتشده در فاصله ۲۳ خرداد تا ۳ تیر ۱۴۰۴، معیار درستی برای سنجش اثر جنگ بر نرخ موالید نیست.
بر اساس دادههای ثبتاحوال در همین بازه زمانی بیش از ۳۱ هزار ولادت ثبت شده است؛ رقمی که صرفاً روند طبیعی تولدها را منعکس میکند و ارتباطی با تصمیمهایی که در روزهای جنگ گرفته شده، ندارد.
کاهش موالید؛ روندی که پیش از جنگ آغاز شده بود
بررسی آمارهای رسمی نشان میدهد که افت نرخ تولد در ایران، پدیدهای تازه نیست. کاهش موالید طی سالهای اخیر ادامه داشته و جنگ تنها در صورت اثبات آماری، میتواند یکی از عوامل تشدیدکننده این روند تلقی شود. ثبتاحوال تعداد ولادتهای سال ۱۴۰۳ را حدود ۹۸۰ هزار مورد اعلام کرده است. این رقم در سال ۱۴۰۴ نیز کاهش یافت و به حدود ۸۹۲ هزار ولادت رسید؛ البته کارشناسان تأکید دارند که نمیتوان تمام این کاهش را به جنگ نسبت داد؛ زیرا اقتصاد، تغییرات اجتماعی، افزایش سن ازدواج و کاهش تمایل به فرزندآوری، پیش از این نیز روند نزولی جمعیت را رقم زده بودند.
برخی مسئولان حوزه ثبتاحوال از کاهش تعداد تولدها در ماههای پایانی سال ۱۴۰۴ خبر دادهاند؛ مقطعی که از نظر زمانی با دوره بارداری زوجهایی همزمان است که روزهای جنگ را تجربه کردند.
همین موضوع، فرضیه اثرگذاری جنگ بر تصمیم خانوادهها را تقویت میکند، هرچند تعیین سهم دقیق این عامل، بدون مطالعات تخصصی و مقایسه با سایر متغیرهای اقتصادی و اجتماعی ممکن نیست.
کارشناسان معتقدند نااطمینانیهای ناشی از جنگ، فشارهای اقتصادی و نگرانی نسبت به آینده، معمولاً تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری را به تعویق میاندازد؛ الگویی که در تجربه بسیاری از کشورهای درگیر بحران نیز مشاهده شده است.
برداشتی که میتواند آمارها را گمراه کند
خطای اصلی، یکی دانستن زمان تولد با زمان تصمیم برای فرزندآوری است. نوزادی که در روزهای جنگ متولد شده، نتیجه تصمیمی است که حدود ۹ ماه قبل گرفته شده است؛ بنابراین استناد به این آمار، کاهش موالید را رد نمیکند و نمیتواند اثر جنگ را اثبات کند.
اگر قرار باشد که درباره پیامدهای جمعیتی جنگ ۱۲ روزه قضاوت شود، باید نگاه از روزهای درگیری فراتر برود و آمار تولدهای ماههای پس از آن در کنار روند چندساله جمعیت کشور، مورد بررسی قرار گیرد؛ جایی که تصویر واقعیتر از اثر بحران بر آینده جمعیتی ایران نمایان میشود.
- نویسنده : سردبیر هوژان
