به گزارش پایگاه خبری تحلیلی هوژان، صورتهای مالی بانکها همیشه چیزی فراتر از چند جدول و عدد هستند؛ گاهی پشت یک رقم، واقعیتی پنهان شده که میتواند آینده یک بانک را تغییر دهد. در تازهترین گزارش منتشرشده از عملکرد بانک پارسیان، بیش از هر عدد دیگری، رقم ۹۰ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان مطالبات مشکوکالوصول نگاهها را به خود جلب کرده است؛ عددی که فقط یک شاخص حسابداری نیست، بلکه پرسشی جدی درباره کیفیت داراییهای یکی از بزرگترین بانکهای خصوصی کشور به وجود آورده است.
در نگاه اول شاید کاهش حدود ۲۰ درصدی سود خالص بانک پارسیان مهمترین اتفاق سال گذشته به نظر برسد؛ اما با کمی دقت روشن میشود که افت سود تنها بخشی از ماجراست. آنچه بیش از هر چیز میتواند سهامداران را نگران کند، سرعت رشد مطالباتی است که بازگشت آنها دیگر قطعی نیست و هر سال سهم بزرگتری از ترازنامه بانک را اشغال میکند.
بررسی آمارهای رسمی بانک مرکزی نشان میدهد بانک پارسیان تا پایان خرداد امسال حدود ۱۹۱ هزار میلیارد تومان تسهیلات خالص پرداخت کرده است. از این رقم، بیش از ۳۴ هزار میلیارد تومان در طبقه مطالبات غیرجاری قرار گرفته؛ یعنی وامهایی که اقساط آنها در موعد مقرر پرداخت نشده و عملاً از چرخه عادی بازپرداخت خارج شدهاند. این عدد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کنار سرمایه ثبتی بانک قرار بگیرد؛ سرمایهای که طبق اطلاعات منتشرشده در سامانه کدال، حدود ۳۱ هزار میلیارد تومان است. به بیان سادهتر، حجم مطالبات غیرجاری از کل سرمایه ثبتشده بانک عبور کرده است؛ اتفاقی که برای هر مؤسسه مالی، یک هشدار جدی محسوب میشود.
اما نقطه حساس گزارش، جایی دیگر است. صورتهای مالی نشان میدهد مطالبات مشکوکالوصول بانک پارسیان به ۹۰ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده؛ رقمی که تنها در یک سال، حدود ۱۸ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است. این رشد قابل توجه، پرسش مهمی را پیش روی سهامداران قرار میدهد؛ آیا کیفیت پرتفوی اعتباری بانک در حال تضعیف است یا بخش مهمی از این مطالبات هنوز امکان وصول دارد؟
در ادبیات بانکی، «مطالبات مشکوکالوصول» به معنای سوخت شدن قطعی منابع نیست. این مطالبات معمولاً به وامهایی اطلاق میشود که بازپرداخت آنها با تأخیر طولانی مواجه شده یا احتمال وصول آنها با ابهام همراه است. بانک میتواند از طریق وثایق، پیگیریهای حقوقی، توافق با بدهکار یا فروش داراییها بخشی از این منابع را بازیابی کند. با این حال، هرچه حجم این مطالبات بیشتر شود، ریسک مالی بانک نیز افزایش پیدا میکند و ناچار است ذخایر بیشتری برای پوشش زیان احتمالی کنار بگذارد؛ ذخایری که مستقیماً بر سودآوری بانک اثر میگذارد.
در همین نقطه، پرسش اصلی شکل میگیرد. بانک پارسیان برای پوشش این حجم از مطالبات، چه میزان ذخیره در نظر گرفته است؟ چه بخشی از این ۹۰ هزار میلیارد تومان پشتوانه ملکی یا وثایق قابل نقد شدن دارد؟ چه میزان از آن در مسیر وصول قرار گرفته و چه بخشی همچنان بلاتکلیف مانده است؟ تا زمانی که پاسخ شفافی برای این پرسشها ارائه نشود، نمیتوان تنها با مشاهده اعداد، درباره کیفیت واقعی داراییهای بانک قضاوت کرد.
نکته دیگری که نباید از آن غافل شد، تفاوت میان «مطالبات غیرجاری» و «مطالبات مشکوکالوصول» است. این دو شاخص الزاماً یک معنا ندارند و در بسیاری از موارد، دامنه محاسبه آنها متفاوت است. مطالبات مشکوکالوصول معمولاً زیرمجموعهای از مطالبات غیرجاری به شمار میروند، اما در برخی گزارشها، سود، جرایم تأخیر و سایر اقلام نیز به آن اضافه میشود. همین موضوع باعث میشود انتشار اعداد بدون توضیح درباره روش محاسبه، به جای افزایش شفافیت، ابهام تازهای ایجاد کند.
از سوی دیگر، رشد مطالبات پرریسک فقط مسئله سهامداران نیست. بانکها بخش مهمی از منابع خود را از سپردههای مردم تأمین میکنند و هرگونه اختلال در چرخه بازگشت تسهیلات، در نهایت بر توان تسهیلاتدهی، سودآوری و حتی اعتماد عمومی اثر میگذارد. به همین دلیل، در بسیاری از نظامهای بانکی دنیا، کیفیت داراییها و نسبت مطالبات غیرجاری، یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی سلامت بانکها محسوب میشود؛ شاخصی که گاهی از سود خالص نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اکنون نگاهها به مدیریت بانک پارسیان دوخته شده است. سهامداران انتظار دارند بانک با انتشار اطلاعات دقیقتر، وضعیت بدهکاران کلان، میزان وثایق، حجم ذخایر اخذشده و برنامه مشخص برای کاهش مطالبات پرریسک را تشریح کند. در شرایطی که بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری به شفافیت نیاز دارد، سکوت در برابر چنین ارقامی، خود میتواند به عاملی برای افزایش ابهام تبدیل شود.
مسئله امروز بانک پارسیان اعتماد سهامداری است که میخواهد بداند سود فردای بانک بر پایه داراییهای واقعی بنا شده یا بر مطالباتی که هنوز سرنوشت آنها روشن نیست. این همان نقطهای است که گزارشهای مالی از یک سند حسابداری فاصله میگیرند و به معیاری برای سنجش کیفیت حکمرانی و مدیریت یک بانک تبدیل میشوند.
- نویسنده : سردبیر هوژان
