به گزارش پایگاه خبری تحلیلی هوژان، در شهری که شرایط اقلیمی، استفاده از خودروهای شخصی را به انتخاب ناگزیر برای بسیاری از شهروندان تبدیل کرده، ضعف حملونقل عمومی دیگر مسئله ترافیکی نیست. افزایش تعداد خودروها در خیابانها، تشدید آلایندگی هوا و قرار گرفتن شهروندان در معرض گرمای شدید، بخشی از زنجیرهای است که از نبود یک سیستم حملونقل عمومی مناسب آغاز میشود.
اتوبوس میتوانست یکی از راهکارهای کاهش این فشار باشد؛ وسیلهای که با جابهجایی تعداد زیادی از مسافران، سهم خودروهای شخصی در معابر شهری و میزان آلایندگی را کاهش دهد. با این حال، به اذعان کارشناسان شهری کاهش تعداد اتوبوسها نسبت به دو دهه گذشته، وضعیت نامناسب اتوبوسهای فعلی، عدم تعبیه ایستگاههایی منطبق با شرایط آبوهوایی اهواز مجهز به سیستم خنککننده و مشکلاتی که مسافران در زمان انتظار تجربه میکنند، موجب شده این ظرفیت بهطور کامل مورد استفاده قرار نگیرد.
در شرایطی که برخی راهکارهای ساده و کمهزینه برای کاهش اثرات گرما در معابر شهری وجود دارد، این پرسش مطرح است که چرا هنوز بسیاری از شهروندان اهوازی برای رفتوآمد روزانه، استفاده از خودرو شخصی را به انتظار برای حملونقل عمومی ترجیح میدهند؟
در گفتوگو با شبنم قنواتیزاده، مدیرعامل انجمن دیدهبان جلگه سبز خوزستان و فعال محیط زیست به بررسی نقش حملونقل عمومی در کاهش آلودگی هوا، تأثیر شرایط ایستگاههای اتوبوس بر شهروندان و راهکارهای مدیریت گرمای شهری پرداختهایم.
هوژان: با توجه به افزایش دمای هوا در خوزستان و شرایط اقلیمی اهواز، آیا میتوان گفت مدیریت شهری باید نگاه متفاوتی به موضوع حملونقل عمومی و فضای شهری داشته باشد؟
شبنم قنواتیزاده: قطعاً. موضوع گرمای شدید در اهواز دیگر یک مسئله معمولی نیست که بتوان آن را صرفاً به شرایط آبوهوایی نسبت داد. افزایش دما میتواند مستقیماً سلامت شهروندان را تحت تأثیر قرار دهد و زمانی که دمای محیط از حد مشخصی عبور میکند، بدن انسان نیز با محدودیتهایی مواجه میشود.
افزایش بیش از حد دما میتواند عملکرد طبیعی بدن را نیز مختل کند؛ چراکه بسیاری از فرآیندهای حیاتی بدن وابسته به فعالیت آنزیمها و پروتئینهاست در چنین شرایطی ضروریست موضوع مقابله با گرما بهعنوان مسئله مدیریتی و حتی بحران مورد توجه قرار گیرد و دستگاههای مختلف از جمله مدیریت شهری و مدیریت بحران باید برای کاهش اثرات آن برنامه داشته باشند.
یکی از اقداماتی که میتواند در کوتاهمدت به کاهش فشار گرما بر شهروندان کمک کند، استفاده از راهکارهای ساده و کمهزینه در فضاهای عمومی است. ما نمونههایی از این اقدامات را در مرزهای شلمچه و در ایام اربعین دیدهایم؛ جایی که برای کاهش اثرات گرما، از فنهای بزرگ در مسیر تردد زائران استفاده شده بود. وقتی در مسیرهای پرتردد امکان اجرای چنین اقداماتی وجود دارد، این سؤال مطرح میشود که چرا برای شهروندانی که هر روز در معابر شهری و ایستگاههای اتوبوس در معرض گرمای شدید قرار دارند، چنین تدابیری کمتر مورد استفاده قرار میگیرد؟
هوژان: یکی از موضوعاتی که مطرح کردید، استفاده از راهکارهای ساده برای کاهش دمای محیط است. آیا نمونه مشخصی از این راهکارها وجود دارد که بتوان در سطح شهر اجرا کرد؟
قنواتیزاده: بله، یکی از نمونهها استفاده از مهپاشهاست. این تجهیزات میتوانند با هزینهای بسیار کمتر از بسیاری از پروژههای عمرانی، در کاهش دمای محیط نقش داشته باشند.
در مجموعه پژوهشی انجمن، یکی از اعضا نمونهای از مهپاش را بازطراحی کرده بود که با هزینه پایینتر، توان پوشش فضای قابل توجهی را داشت. این نمونه نشان داد که همیشه برای حل مشکلات شهری نیازمند طرحهای پرهزینه نیستیم و گاهی با استفاده از ظرفیتهای علمی و شرکتهای دانشبنیان میتوان راهکارهای عملیاتی و اقتصادی ارائه کرد.
مسئله اصلی، نبود امکان اجرا نیست؛ مسئله این است که اراده کافی برای استفاده از این ظرفیتها وجود ندارد. مدیریت شهری و مدیریت بحران میتوانند با برگزاری فراخوان از شرکتهای دانشبنیان، راهکارهای مختلف را دریافت و بهترین گزینهها را برای کاهش دمای معابر انتخاب کنند.
خبرنگار:یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر همواره مطرح بوده، ارتباط میان حملونقل عمومی و آلودگی هواست. آیا ضعف ناوگان اتوبوسرانی میتواند در افزایش استفاده از خودروهای شخصی و تشدید آلودگی هوای اهواز نقش داشته باشد؟
قنواتیزاده: قطعاً. مطالعات انجامشده درباره کیفیت هوای اهواز نشان میدهد که بخش قابل توجهی از آلایندگیهای شهری ناشی از تردد خودروها و انتشار دود اگزوز وسایل نقلیه است. یکی از راههای کاهش این آلایندگی، کاهش تعداد خودروهای شخصی در معابر و تقویت حملونقل عمومی است.
یک اتوبوس میتواند تعداد زیادی از مسافران را جابهجا کند در شرایطی که اگر همین افراد با خودروهای شخصی تردد کنند، تعداد خودروهای بیشتری وارد خیابانها میشود و میزان انتشار آلایندهها افزایش پیدا میکند بنابراین، توسعه حملونقل عمومی فقط مربوط به جابهجایی شهروندان نیست؛ یک اقدام زیستمحیطی برای کاهش آلودگی هوا نیز محسوب میشود اما زمانی که وسایل حملونقل عمومی نظم کافی نداشته باشند، ایستگاهها شرایط مناسبی برای انتظار مسافر نداشته باشند و شهروند نداند چه زمانی اتوبوس به ایستگاه میرسد، طبیعی است که ترجیح دهد از خودرو شخصی یا تاکسی استفاده کند.
خبرنگار: به شرایط ایستگاههای اتوبوس اشاره کردید. از نگاه شما چه تغییراتی میتواند استفاده از این ناوگان را برای شهروندان قابل تحملتر کند؟
شبنم قنواتیزاده: بخشی از مشکل به خود ناوگان برمیگردد، اما نباید از وضعیت ایستگاهها نیز غافل شد. در بسیاری از نقاط شهر، ایستگاههای اتوبوس هنوز متناسب با شرایط اقلیمی اهواز طراحی نشدهاند.
وقتی شهروند در گرمای شدید باید مدت زمان نامشخصی منتظر اتوبوس بماند، طبیعی است که این تجربه برای او دشوار شود. برخی ایستگاهها هنوز امکانات ابتدایی مانند سایه مناسب یا شرایطی برای کاهش دمای محیط ندارند.
در برخی شهرها برای ایستگاهها اطلاعات دقیق مسیرها و زمانبندی حرکت اتوبوسها نصب شده تا مسافر بداند چه مدت باید منتظر بماند. این موضوع ساده، میتواند اعتماد شهروندان به حملونقل عمومی را افزایش دهد. ما باید شرایطی ایجاد کنیم که شهروند بداند اگر از اتوبوس استفاده کند، زمان خود را از دست نمیدهد و در شرایط نامناسب آبوهوایی معطل نمیماند.
خبرنگار: با توجه به شرایط اقلیمی اهواز، آیا راهکارهایی مانند نصب مهپاش یا تجهیزات کاهش دما در ایستگاههای اتوبوس میتواند عملی باشد؟
قنواتیزاده: بله، این اقدامات قابلیت اجرا دارند و حتی میتوانند با هزینههای نسبتاً پایین انجام شوند. تجربههای مختلف نشان داده که گاهی راهکارهای ساده میتوانند تأثیر قابل توجهی داشته باشند.
همانطور که در مسیرهای پرتردد مانند مرز شلمچه برای کاهش فشار گرما از تجهیزات خنککننده استفاده میشود، در معابر شهری و ایستگاههای پرتردد نیز میتوان از روشهایی مانند مهپاش استفاده کرد. این اقدامات باید ابتدا در نقاط پرتردد، مراکز درمانی، مسیرهای اصلی و مکانهایی که تجمع شهروندان بیشتر است اجرا شود تا اثرگذاری آن مشخص شود.
هوژان: برخی معتقدند مردم باید بیشتر به سمت استفاده از حملونقل عمومی بروند. آیا بدون اصلاح زیرساختها میتوان چنین انتظاری از شهروندان داشت؟
قنواتیزاده: تغییر رفتار شهروندان زمانی اتفاق میافتد که زیرساخت مناسب وجود داشته باشد. نمیتوان از مردم انتظار داشت خودرو شخصی را کنار بگذارند اما در مقابل، وسیله حملونقل عمومی با تأخیر، ایستگاه نامناسب و شرایط دشوار انتظار همراه باشد؛ برای تشویق مردم به استفاده از اتوبوس، باید همزمان چند اقدام انجام شود از بهبود کیفیت خدمات گرفته تا آموزش و فرهنگسازی. شهرداری میتواند در کنار توسعه زیرساختها، برنامههای فرهنگی و آموزشی برای ترویج استفاده از حملونقل عمومی اجرا کند. این اقدامات میتواند از طریق برنامههای شهری، رویدادهای عمومی و آموزش در میان خانوادهها و نسل جوان دنبال شود.
هوژان: اگر روند فعلی در حوزه حملونقل عمومی و مدیریت شهری ادامه پیدا کند، چشمانداز اهواز در سالهای آینده را چگونه ارزیابی میکنید؟
قنواتیزاده: بسیاری از شرایطی که امروز با آن مواجه هستیم، موضوعاتی نیستند که ناگهانی ایجاد شده باشند؛ سالها قبل درباره تغییرات اقلیمی، افزایش دما و پیامدهای آن هشدار داده شده بود بنابراین، باید متناسب با این پیشبینیها برنامهریزی میکردیم تا اثرات این تغییرات را کاهش دهیم.
یکی از اقداماتی که میتوانست نقش مهمی در این زمینه داشته باشد، افزایش سرانه فضای سبز شهری و تقویت کمربند سبز اهواز بود. فضای سبز میتواند در تعدیل دمای محیط و بهبود کیفیت هوا نقش داشته باشد، اما متأسفانه وضعیت سرانه فضای سبز اهواز با شرایط مطلوب فاصله دارد. از طرف دیگر، حملونقل عمومی نیز باید به سمت استفاده از فناوریهای پاک حرکت کند. موضوع ورود اتوبوسهای برقی سالها مطرح شده، اما هنوز به مرحلهای که بتواند تغییر محسوسی در شهر ایجاد کند، نرسیده است در شهری مانند اهواز، استفاده از وسایل حملونقل عمومی پاک میتواند هم در کاهش آلودگی هوا مؤثر باشد و هم وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش دهد.
خبرنگار: با توجه به اینکه اهواز دارای ظرفیتهایی مانند رودخانه کارون است، آیا میتوان از ظرفیتهای حملونقل جایگزین مانند تاکسی آبی نیز استفاده کرد؟
قنواتیزاده: استفاده از ظرفیت رودخانهها در بسیاری از شهرهای دنیا بهعنوان بخشی از حملونقل شهری مورد توجه قرار گرفته است. کارون نیز میتواند یکی از ظرفیتهایی باشد که در برنامهریزی شهری مورد بررسی قرار گیرد.
استفاده از تاکسی آبی در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم، میتواند علاوه بر کاهش بخشی از تردد خودروها، توجه بیشتری به احیای ظرفیتهای رودخانه و ساماندهی حاشیه آن ایجاد کند البته اجرای چنین طرحهایی نیازمند مطالعه دقیق، برنامهریزی و فراهم شدن زیرساختهای لازم است، اما نباید ظرفیتهای موجود شهر را نادیده گرفت.
خبرنگار: در کنار توسعه زیرساختها، نقش شهروندان در کاهش استفاده از خودروهای شخصی و بهبود وضعیت حملونقل شهری چیست؟
قنواتیزاده: فرهنگسازی بخش مهمی از این مسیر است، اما فرهنگسازی زمانی موفق خواهد بود که همراه با فراهم کردن شرایط مناسب باشد. شهرداریها میتوانند با استفاده از ظرفیتهای فرهنگی خود، برنامههایی برای آشنایی شهروندان با آثار استفاده کمتر از خودرو شخصی و مزایای حملونقل عمومی اجرا کنند. این آموزشها اگر با برنامههای جذاب و مشارکت خانوادهها و جوانان همراه شود، اثرگذاری بیشتری خواهد داشت در کنار آن باید جذابیت استفاده از حملونقل عمومی افزایش پیدا کند؛ یعنی شهروند احساس کند انتخاب اتوبوس، انتخابی منطقی، راحت و قابل اعتماد است.
هوژان: با توجه به مجموعه مسائلی که مطرح شد، مهمترین اقدام فوری که مدیریت شهری میتواند برای بهبود شرایط انجام دهد چیست؟
قنواتیزاده: به نظر من باید از راهکارهای عملی و قابل اجرا شروع کرد. همیشه حل مشکلات شهری نیازمند پروژههای بزرگ و پرهزینه نیست. گاهی اقداماتی ساده مانند بهبود شرایط ایستگاهها، ایجاد سایه و خنکسازی نقاط پرتردد، اصلاح زمانبندی حرکت اتوبوسها و استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان میتواند بخشی از مشکل را کاهش دهد.
همزمان باید برای توسعه ناوگان، کاهش آلایندگی و حرکت به سمت حملونقل پاک برنامهریزی شود. مسئله اصلی این است که نباید اجازه دهیم مشکلات کوچک به بحرانهای بزرگ تبدیل شوند. وقتی نشانههای یک بحران دیده میشود، بهترین زمان برای اقدام، قبل از رسیدن به نقطه غیرقابل کنترل است.
- نویسنده : مینوفر چراغی
